Wikiadmin: ۱ نسخه واردشده

2020-07-15T01:44:48Z

۱ نسخه واردشده

Wikiadmin در ‏۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۱:۴۴

2020-07-15T01:44:48Z

صفحهٔ تازه

ورود صلاح الدین ایوبی به [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] در سال 583 ه ( 1187 م ) سرآغاز خوبی برای حیاتی علمی است که سرزمین شامات ، به خصوص فلسطین را فرا گرفته است . مسائل جنگ و اهداف سیاسی او با همه فراوانیش وی را از پرداختن به علم ، توجه به [[علما ( روستای - ) |علما]] و بازسازی آنچه مغول و تاتار و صلیبی ها به ویرانی کشانده بودند بازنداشت . این ویرانی ها همه کتابخانه های به آتش کشیده شده ، مدارس ، دانشگاهها و مکتب خانه های ویران و سایر بناهایی را که چهره درخشان تمدن اسلامی را به نمایش می گذارد شامل می گردید .

روزگار صلاح الدین در فلسطین با دو کار بزرگ یعنی ایجاد مدارس و احداث یک کتابخانه بزرگ با کتب فراوان علمی و دینی در کنار [[مسجدالاقصی|مسجدالاقصی]] آغاز گردید . او همچنین بنایی را که سازمان نظامی مسیحیان به نام " اسبتاریه " ساخته بودند به مدرسه بزرگی ( مدرسة الصلاحیة ) تبدیل نمود که فقه شافعی در آن تدریس می شد . عماد اصفهانی در این باره می گوید : " سلطان ( صلاح الدین ایوبی ) با جمعی از دانشمندان و اهل تقوی درباره مدرسه ای برای فقهای شافعی و خانقاهی برای علمای صوفیه مشورت نمود سپس کنیسه معروف به " صندحنه " در نزدیکی " باب الاسباط " به مدرسه و محل پتریک تمشین به خانقاه، اختصاص یافت و موقوفاتی نیز برای آنها تعیین شد .

مجیرالدین علیمی ضمن اشاره به اشتیاق فراوان صلاح الدین به تقویت این مدارس با کتابخانه می گوید : صلاح الدین دستور داد تا بنایی را که صلیبی ها در " صخره " ساخته بودند ، خراب کنند و پس از بازسازی آن ، امامی با قرائتی نیکو را برای آنجا منصوب نمود . وی همچنین خانه و زمینی را وقف آن نموده و قرآنهایی را به صورت کامل به

آنجا و محراب [[مسجدالاقصی|مسجدالاقصی]] فرستاد .

پس از صلاح الدین ، سایر ایوبیان نیز [[روش|روش]] نیکوی او ، در تأسیس مدارس علمی ، تعیین مدرسینی برای آنها و تقویت این مدارس با کتابهای خطی را دنبال نمودند . سلطان عیسی بن احمدبن ایوب بنای مدرسه " ناصریه " یا " غزالیه " را تجدید و آن را به صورت گوشه ای ( محلی ) برای قرائت [[قرآن ، احادیث و روایات اسلامی ( فلسطین در - ) |قرآن]] و تدریس نحو درآورد .

وی کتابهایی را نیز وقف آنجا نمود . از جمله آنها کتاب " اصلاح المنطق " ابن سکیت به خط ابن خشاب امام نحوی بوده است . علیمی می گوید که وی به جزوی از این کتاب دست یافته است که بر پشت آن مهر وقف به تاریخ نهم ذی حجه سال 610 ه ( 1214 م ) به چشم می خورد .

کتابخانه های عمومی و خصوصی بسیاری در فلسطین وجود دارد که مشهورترین آنها کتابخانه عمومی مسجدالأقصی در شهر [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] است . از فهرستهای این کتابخانه چنین برمی آید که حدود هزار کتاب دینی خطی ، مانند [[قرآن ، احادیث و روایات اسلامی ( فلسطین در - ) |قرآن]] و " کتابهایی " که بیشتر در دو دوره [[ممالیک|ممالیک]] و عثمانی نوشته شده اند ، در آن نگهداری می شود .

در این کتابخانه کتابهای بسیار دیگری نیز در ادبیات ، فقه مذاهب اربعه ، تفسیر و حدیث وجود دارد که شاید نفیس ترین و گرانبهاترین آنها که فهرست نویسان نیز بدان اشاره نموده اند ، کتاب خطی " نشق الازهار فی عجایب الاقطار " نوشته ابن ایاس مورخ مصری ( 930 - 852 ه ) ، نسخه خطی " تلخیص المتشابه فی الرسم و حمایة ما اشکل منه عن بوادر التصحیف والوهم " از ابوبکر خطیب ، علی بن ثابت بغدادی ( م . 464 ه/1072 م ) ، نسخه خطی " طبقات الشافعیه " اثر تقی الدین ابن قاضی شبهة دمشقی ( م 851 ه/1448 م ) و نسخه خطی " کتاب الاقالیم " از اصطخری ( م 340 ه/952 م ) باشد . گفته می شود تاریخ کتابت این نسخه به اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم می رسد .

در این کتابخانه همچنین حدود ده هزار کتاب که بیشتر آنها چاپی است ، نگهداری می شود . کتابخانه های خصوصی بسیاری نیز در فلسطین وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از :
#کتابخانه آل ابی لطف در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] .
#کتابخانه آل بدیری در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] . خاندان بدیری ، خاندانی اصیل می باشند که کتابخانه هایی با کتب خطی بسیار داشته اند که پس از تقسیم تقریبا از بین رفته اند . قسمتی از نسخ خطی این خاندان به شیخ محمد بدیری رسیده است که وی آنها را در یکی از صحن های مسجدالاقصی گذارده است .
#کتابخانه آل ترجمان در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] .
#کتابخانه آل [[جوهری|جوهری]] در نابلس
#کتابخانه آل حسینی در بیت المقدس .
#کتابخانه آل [[خالدی|خالدی]] در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]]
#کتابخانه آل [[خلیلی|خلیلی]] در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] . این کتابخانه را مفتی شافعیان شیخ محمدبن محمد [[خلیلی|خلیلی]] ( م 1147 ه/3417 م ) وقف نموده است . گفته می شود او اولین کسی است که فکر ایجاد یک کتابخانه عمومی در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] به منظور وقف کتابهایش در آنجا را تحقق بخشید . کتب یاد شده در مدرسه بلدیه که نایب السلطان امیرسیف الدین منلکی احمدی ( م 782 ه/1381 م ) آن را بنا نموده بود ، نگهداری می شده است .
#کتابخانه آل داودی در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] .
#کتابخانه آل صوفان در [[نابلس ( شهر - ) |نابلس]] . نسخه نفیس و خطی " مناقب الامام احمدبن حنبل " از تألیفات حافظ بن [[جوزی ، بندلی صلیبیا ( 1871 - 1942 ) |جوزی]] مورخ 599 ه در این کتابخانه وجود دارد .
#کتابخانه [[مخلص ، عبدالله ( 1947 - 1878 ) |عبدالله مخلص]] ( 1947 - 1878 م ) در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] ، محله شیخ جراح که دربرگیرنده نسخ نفیس و خطی بسیاری می باشد و چنین به نطر می رسد که این کتابخانه بعد از حوادث سال 1948 به داخل برخی خانه ها در نزدیکی [[دیوار شهر|دیوار شهر]] برده شده است . همچنین شایع است که صهیونیستها آن را در خلال جنگهای 1948 به غارت برده اند .
#کتابخانه آل قطنیه در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] در نزدیکی باب العمود . آل قطینه خاندانی حنبلی مذهبند که گفته می شود تنها حنبلی های بیت المقدس بوده اند . نسخه های نفیس و خطی بسیاری در ریاضیات ، هیأت و فلک در آن وجود داشته که چیزی از آنها باقی نمانده است .
#کتابخانه محمد [[اسعاف نشاشیبی|اسعاف نشاشیبی]] در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] .
#کتابخانه محمود لحام در [[سلوان|سلوان]] ( شرق [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] ) . که در آن چهار هزار کتاب وجود داشته است .
#کتابخانه آل فخری که قاضی فخرالدین ابوعبدالله محمدبن فضل [ناظر] لشکریان مسلمان ( م 723 ه/1332 م ) آن را وقف نموده است . این کتابخانه قسمتی از [[خانقاه فخریه|خانقاه فخریه]] در مجاورت مسجد " مغاربه " را تشکیل می داد ، گفته می شود حاوی ده هزار کتاب بوده که افراد این خاندان آن را تقسیم نموده اند و لذا کتب موجود در آن پراکنده شده است .
#کتابخانه آل موقت در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] .
#کتابخانه مفتی در غزه .
#کتابخانه اسلامیه در [[یافا ( شهر - ) |یافا]] .
#کتابخانه ابون ، ب ، وت در [[یافا ( شهر - ) |یافا]] .
#کتابخانه جامع جزار در [[عکا ( شهر - ) |عکا]] .
#کتابخانه دانشگاه [[بیرزیت ( شهرک - ) |بیرزیت]] .

در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] و سایر شهرهای فلسطین نیز کتابخانه های مسیحی - - عربی و غیر از آن وجود داشته که بیشتر آنها وابسته به گروههای مذهبی و هیأتهای باستانشاسی و تبشیری ( تبلیغی ) فرانسه و انگلیس و آمریکا بوده اند . کتابخانه های ذکر شده زیر از آن جمله اند :
#کتابخانه [دیرالکرملیین] در شرق [[حیفا ( شهر - ) |حیفا]] که اسناد قدیمی مرتبط به " دیر " در آن وجود داشته است .
#کتابخانه قبر مقدس .
#کتابخانه دیرالروم که در آن 2733 نسخه کتاببه زبان یونانی و سایر زبانها وجود داشته و نسخی به خط یونانی مورخ قرن دهم میلاد از جمله آنها بوده است .
#کتابخانه دیر دومینیکن .
#کتابخانه آبأالبیض .
#کتابخانه دیر فرانسیکن .
#کتابخانه دیرالأرض .
#کتابخانه آثار آمریکا .
#کتابخانه آثار انگلیس .
#کتابخانه مجمع علمی باستانشناسی پروتستان .
#کتابخانه دانشگاه عبری .

اما کتابخانه خالدیه در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] مهمترین و غنی ترین [[کتابخانه های فلسطین|کتابخانه های فلسطین]] شمرده می شود . این کتابخانه در گذشته مدرسه ای بوده است که مالکیت آن به بانو خدیجه [[خالدی|خالدی]] دختر قاضی موسی افندی [[خالدی|خالدی]] قاضی نظامی برالاناضول رسید . وی فرزندش حاج راغب [[خالدی|خالدی]] رئیس محکمه شرعی در [[یافا ( شهر - ) |یافا]] را به وقف آن و انتقال کتب خاندان [[خالدی|خالدی]] بدانجا ، وصیت نمود .

حاج راغب در 8131 ه ( 1900 م ) با مشورت و کمک شیخ طاهر جزائری بنیانگذار کتابخانه " ظاهریه " در دمشق و شیخ ابوالخیر محمدبن حبال دمشقی که فهرستهای مربوط را تهیه نمودند ، به وصیت مادرش عمل نمود . در " برنامه عمومی کتابخانه [[خالدی|خالدی]] " توضیح شرایطی که منجر به تأسیس این کتابخانه و عمومی نمودن آن گردیده ، آمده است .

در آنجا چنین می خوانیم : " خداوند جناب فاضل راغب افندی [[خالدی|خالدی]] را با کمک برخی از برجستگان این خاندان یعنی یاسین افندی [[خالدی|خالدی]] و موسی شفیق افندی [[خالدی|خالدی]] به ساختن سالنی بزرگ بر کنار جاده باب السلسه موفق نمود . که در آن تعداد قابل توجهی از کتب باقیمانده از پدران و اجدادشان را نهاده و برخی از کتب موجود خودشان را نیز بدان افزوده اند . آنها این سالن را به عنوان یک کتابخانه و دارالعلم عمومی برای استفاده همه علاقمندان از هر طبقه اختصاص داده و به منظور حفظ منافع عمومی شرط نموده اند که کتابی از آن خارج نشود . این کتابخانه بر روی همه جویندگان علم از صبح تا شب گشوده بوده و کتابدار امینی نیز برای آن تعیین نموده اند .

این کتابخانه حاوی ده هزار کتاب بوده که دو سوم آن خطی و یک سوم کتب چاپی نادر و نفیس قدیمی در علوم مختلف عربی و اسلامی است . بعدها ، کتابخانه های شیخ یوسف ضیاء پاشا [[خالدی|خالدی]] ، محمد [[خالدی ، روحی ( 1913 - 1964 ) |روحی خالدی]] و شیخ احمد بدوی [[خالدی|خالدی]] بدان ضمیمه گشته و برخی کتب نفیس آن هدایای مستشرقین به این کتابخانه است . از مطالعه فهرست کتابخانه معلوم می گردد که کتبی که در تفسیر ، تجوید ، قرائت ، رسم الخط ، حدیث ، اصول ، فتاوی ، فقه حنفی ، فقه مذاهب اربعه ، فرائض ، توحید ، تصوف ، مواعظ و حکم ، نحو ، لغت ، ادبیات ، سیاست ، قوانین ، دیوانها ، مدایح پیامبر و سیره نبوی ، مناقب ، شرح حالها ، فلک ، پزشکی و روحانیات در این کتابخانه وجود دارد . همچنین مجموعه هایی ( کشکولهایی ) در علوم مختلف دینی و دنیوی نیز در آن به چشم می خورد .

[[مخلص ، عبدالله ( 1947 - 1878 ) |عبدالله مخلص]] در سال 1336 ه ( 1917 م ) از کتابخانه بازدید و مقاله ای درباره آن در مجله مجمع علمی عربی در دمشق ، منتشر نمود . در این مقاله آمده است

مهمترین نسخ خطی و کمیاب که به چاپ رسیده اند عبارتند از :
#" المدهش " اثر حافظ ابوالفرج بن [[جوزی ، بندلی صلیبیا ( 1871 - 1942 ) |جوزی]] م 597 ه ( 1200 م )
#" الشعور بالعور " از خلیل بن ابیک صفدی - م 764 ه ( 1362 م ) . این نسخه حدودا هشتاد سال پس از وفات مؤف نگاشته شده است .
#" الطبقات السنیه فی تراجم الحنفیه " اثر [[تقی الدین بن عبدالقادر غزی|تقی الدین بن عبدالقادر غزی]] [[تمیمی|تمیمی]] [[داری|داری]] م 1010 ه ( 1601 م )
#" مختصر حیاة الحیوان " از جلال الدین سیوطی م 911 ه ( 1505 م ) . این کتاب تلخیص حیات الحیوان الکبری دمیری است .
#" اختصار السیره النبویه " اثر شیخ محیی الدین بن عربی م 638 ه ( 1240 م )
#" مجموع الشیخ السبکی " از تقی الدین سبکی م 756 ه ( 1355 م ) . این نسخه به خط مؤف و بدون نقطه گذاری است .
#" اتحاف الاخصا فی فضائل المسجدالأقصی " از شیخ کمال الدین محمد ابوشرف شافعی م 906 ه ( 1500 م ) . او این کتاب را در زمان اقامتش در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] در سال 875 ه ( 1470 م ) به رشته تحریر درآورده است .
#" حسن الاستقصا لماصح و ثبت فی المسجدالأقصی " اثر احمدبن تافلانی بوده که آن را در1100 ه ( 1699 م ) تألیف و به حاج صنع الله [[خالدی|خالدی]] اهدا نموده است .
#" قهوة الانشاء " اثر ابن حجة نحوی م 837 ه ( 433 م ) . این کتاب مجموعه رسائل وی است .
#" شاناق فی السموم و التریاق " از شاناق هندی . منکه هندی آن را از زبان هندی به فارسی و عباس بن سعید [[جوهری|جوهری]] آن را به عربی و برای مأمون خلیفه عباسی برگرداند . این کتاب درباره شناخت انواع سم و پادزهر هر یک نگاشته شده و یک نسخه سلطنتی است [النسخة الملوکیه]
#" تأویل مشکل الحدیث و الرد علی الملحده و المعطله و اهل الاهوأ المبتدعة " نگارش ابوبکر محمدبن حسن بن فورک م 604 ه ( 1208 م ) .
#" دمیة القصر و عصرة اهل العصر " اثر ابوالحسن علی باخرزی م 467 ه ( 1074 م ) . تاریخ این نسخه سال 1166 ه ( 1752 م ) و در ذیل " تیسمه الدهر " ثعالبی می باشد .

آنچه گذشت توضیحی مختصر درباره [[کتابخانه های فلسطین|کتابخانه های فلسطین]] و به خصوص [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] است که متأسفانه سرانجام این کتابخانه ها بعد از [[جنگ 1948|جنگ 1948]] و اشغال فلسطین توسط صهیونیستها ، سرانجامی اندوهبار و تلخ همچون سرانجام سایر مظاهر تمدن در فلسطین بوده است .

==مآخذ : ==
#'''''برنامه کتابخانه [[خالدی|خالدی]] ، ''''' قدس 1900 .
#مخلص ، عبدالله : '''''نقائس الخزانة الخالدیة فی القدس الشریف ، '''''مجله '''''المجمع العلمی العربی''''' - دمشق ، م 4 ، 1924 .
#نجد ، صلاح الدین : '''''المخطوطات العربیة فی فلسطین ، '''''بیروت 1982 .
#طلس ، أسعد : '''''دورکقب فلسطین و نقائس مخطوطاتها ، '''''مجله المجمع العلمی العربی ، دمشق ، م 20 ، 1945 - م 21 ، 1946 .
#حنبلی ، مجیرالدین : '''''الانس الجلیل بتاریخ القدس و الخلیل''''' ، عمان 1973 .
#ابوشامة : '''''ازهار الروضتین فی اخبار الدولتین النوریه و الصلاحیه''''' ، قاهره 1956 .
#نعیمی ، عبدالقادر : '''''الدراس فی تاریخ المدارس''''' ، دمشق 1948 .
#اصفهانی ، عماد : '''''الفتح القسی فی الفتح القدسی''''' ، قاهره 1965 .

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۱:۴۴
(بدون تفاوت)

کتابخانه های فلسطین - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Wikiadmin: ۱ نسخه واردشده

Wikiadmin در ‏۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۱:۴۴