http://palpedia.afagh-bidari.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AD%D9%86%D9%81%DB%8C_%D8%8C_%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8حنفی ، مذهب - تاریخچهٔ ویرایشها2026-06-06T02:05:35Zتاریخچهٔ ویرایشهای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.34.2http://palpedia.afagh-bidari.ir/index.php?title=%D8%AD%D9%86%D9%81%DB%8C_%D8%8C_%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8&diff=4885&oldid=prevWikiadmin: ۱ نسخه واردشده2020-07-14T13:35:16Z<p>۱ نسخه واردشده</p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۳۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div>
</td></tr></table>Wikiadminhttp://palpedia.afagh-bidari.ir/index.php?title=%D8%AD%D9%86%D9%81%DB%8C_%D8%8C_%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8&diff=4884&oldid=prevWikiadmin در ۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۳۵2020-07-14T13:35:16Z<p></p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br />
<br />
<br />
مذهبی حنفی از قدیمی ترین مذاهب چهارگانه رایج میان مسلمانان در حال حاضر است . مقدر بود که این مذهب بر سایر مذاهب اهل سنت چیرگی یابد و عمری طولانی باشد . مؤسس این مذهب امام ابوحنیفه نعمان کوفی بود که در سال 80 ه/767 م در بغداد وفات یافت . خاستگاه این مذهب کوفه بود و سپس در سایر نواحی عراق گسترش یافت . به پیروان آن اصل رأی نیز می گویند ، چون حدیث روایت شده از پیغمبر در عراق اندک بود و آنها از قیاس استفاده فراوان می کردند و در آن مهارت یافتند .<br />
<br />
[[حنفی ، مذهب|مذهب حنفی]] در هر جا که خلافت عباسی بر آن مسلط بود گسترش یافت . می گویند وقتی هارون الرشید به خلافت رسید ابو یوسف یار ابو حنیفه را مسئول قضاوت کرد و تعیین قضاوت به دست او افتاد ، و او کسی را به این مقام نمی گمارد مگر آنکه یاران و هم مذهبان وی را پیشنهاد کنند . واین امر به حدی بود که ابن حزم گفته است " دو مذهب در آغاز کار به پشتوانه ریاست و قدرت گسترش یافتند : [[حنفی ، مذهب|مذهب حنفی]] در مشرق مذهب مالکی در اندلس " [[حنفی ، مذهب|مذهب حنفی]] در شام در میان مردم ، و حاکمان غلبه داشت و مذهب رسمی گردید .<br />
<br />
مقدسی در " احسن التقاسیم " مذهب شام و فلسطین در قرن چهارم هجری چنین وصف کرده است : " نزدیک است که هیچ قصبه یا شهری از حنفیان خالی نشود ، و در بسیاری از قاضیان از آنانند " پس از آمدن فاطمیها تسلط [[حنفی ، مذهب|مذهب حنفی]] را که مذهب دولت عباسی مخالف آنها در شرق بود ، از بین بردند و به جای آن مذهب شیعی را قرار دادند ( نک : [[شیعه|شیعه]] ) .<br />
<br />
در دوران حکومت ایوبیان ( که سلاطین آن شافعی بودند ) نفوذ مذهب شافعی گسترش زیادی یافت . به هرحال سایر مذاهب حنفی موقعیت خود را حفظ کردند و جلساتی برای بحث و مناظره میان شافعیان و حنبلیان برقرار می شد .<br />
<br />
صلاح الدین چهار امام جماعت ، برای هر یک از مذاهب چهارگانه در [[مسجدالاقصی|مسجدالاقصی]] تعیین کرد . امام حنفیها در قبه صخره شریف نماز می گذارد . نقش حنفیها در امامت به نماز منحصر نمی شد بلکه به کار صدور فتوی و تدریس و بحث نیز اشتغال داشتند .<br />
<br />
قاضی القضات امام خیرالدین محمدبن محمدبن عمران [[غزی|غزی]] مقدس حنفی به دادن فتوی و تدریس اجازه یافت و در مذهب امام ابو حنیفه مهارت یافت و سرآمد و از اعیان معتبر شد . سپس قاضی حنفیها در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] شد و به کار قضا پرداخت و امامت در مسجد صخره به وسیله او پایدار ماند تا آنکه ریاست مذهب ابو حنیفه در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] به او واگذار شد .<br />
<br />
سلاطین و امرا و نیکوکاران مدارس و گوشه هایی بر [[حنفی ، مذهب|مذهب حنفی]] وقف کردند . از میان اینها گوشه [[حنفیه|حنفیه]] در کنار مسجد [[اقصی|اقصی]] پشت منبر است که صلاح الدین ایوبی در سال 587 ه/1191 م بر جلال الدین شاشی فقیه حنفی وقف نمود ( نک : [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] ، بناهای باستانی و تاریخی در - - ) .<br />
<br />
ابن عربی به دیدن مدارس [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] ، به ویژه مدرسه ابن عقبه ، اقدام کرد و هر روزه به دیدن آنها می رفت و دربحثهائی که میان فرقه های مختلف روی می داد حضور می یافت . مجلس درس شیخ قاضی ریحانی ، شیخ آن مدرسه توجه او را جلب کرد ، در این مجلس مناظره میان حنفیها و سایرین شدت می گرفت .<br />
<br />
از مهم ترین مدارس دوران [[ممالیک|ممالیک]] ، مدرسه معظمیه است که به ملک معظم شرف الدین عیسی منسوب است . چون ملک معظم خود حنفی مذهب بود توسعه مدارس حنفیان را تشویق می نمود . ولی او در مذهب تعصب نمی ورزید و با [[علما ( روستای - ) |علما]] و فقها در علوم دقیقه مباحثه می کرد . او در سال 623 ه/1226 م به [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] آمد و از فقهاء دعوت نمود و با آنها در مسایل متنوع فقه و لغت مباحثه کرد . از شیوخ مدرسه صلاحیه شافعیها درباره مسایل فقهی پرس وجو می کرد و رأی آنان را می پسندید .<br />
<br />
از شیوخ مدرسه معظمیه حنفی در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] شریف شیخ امام کمال الدین اسماعیل شریحی حنفی بود . او سالهای زیادی کتاب هدایه در فقه را در مدرسه معظمیه تدریس می کرد . [[قرآن ، احادیث و روایات اسلامی ( فلسطین در - ) |قرآن]] خوانی را فراگرفت و به بسیاری از شاگردان خود [[قرآن ، احادیث و روایات اسلامی ( فلسطین در - ) |قرآن]] خوانی را تعلیم داد . تصحیح برخی از کتبی که نزد وی بود را خود انجام داد .<br />
<br />
از شیوخ آن نیز ، شمس الدین ابوعبدالله محمد دیوی بود که در فراگیری علوم تلاش و سعی می ورزید و در آنها مهارت یافت و به تدریس و صدور فتوی مشغول بود و مردمان از فتواهای وی سود می بردند .<br />
<br />
قاضی القضات خیرالدین ابوالمواهب خلیل بن عیسی باترتی حنفی نیز از جمله آنهاست . اولین کسی بود که بعد از فتح [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] به دست صلاح الدین به منصب قضاوت حنفیها در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] معین شد . از طرف ملک ظاهر بر فوق در سال 784 ه/1382 م قاضی القضات [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] شد .<br />
<br />
همچنین قاضی القضات علاءالدین ابوالحسین علی بن شرف الدین عیسی بن رصاص حنفی که قاضی [[صفد ( شهر - ) |صفد]] بود و در مدرسه معظمیه حنفی فتوی و درس می داد از آنان بود .<br />
<br />
از مدارس مشهور دوران [[ممالیک|ممالیک]] ، مدرسه منجکیه است . قاضی القضات شیخ الاسلام شمس الدین ابوعبدالله محمدبن جمال الدین دیری [[خالدی|خالدی]] حنفی که به روستای دیر از دیار [[نابلس ( شهر - ) |نابلس]] منسوب است ، از اعیان علمای معتبر آن بود . شیخ دیری در مدرسه به صدور فتوی و تدریس و گفتن حدیث مشغول بود تا آنکه مشهور شده و مباحث او بر سر زبانها افتاد و در عصر خود نظیری نداشت . و از شیوخ این مدرسه امام سعدالدین ابوالسعادات ابن شمس الدین دیری حنفی را نیز می توان گفت .<br />
<br />
مدرسه دیگر مدرسه عثمانیه است ، و از شیوخ معروف آن امام سراج الدین بن مسافربن زکریا حنفی دانشمند حنفیها در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] را می توان نام برد . پس از او جمال الدین بن شرف الدین رومی حنفی از شیوخ آن شد ، و علی رغم آنکهرومی بود فتوی را با عبارتی نیکو می نوشت .<br />
<br />
از مدارس دیگر مدرسه قادریه می باشد که از شیوخ مشهور آن امام دانشمند شرف الدین ابوالاسباط یعقوب بن شرف الدین رومی هستند . او از بزرگان علمای حنفی بود که درباره اش گفته اند " ماتریدی زمان خود بود " زیرا حنفیها در عقاید از مذهب امام ابی منصور محمد ماتریدی حنفی تبعیت می کردند . درس او را بسیاری از طلبه ها دریافتند و از آن بهره بردند . او به تدریس و صدور مشغول بود و بسیاری از اعیان در محضر او درس فراگرفتند .<br />
<br />
مدرسه دیگر مدرسه تنکزیه بود . و از مشهورترین شیوخ آن شیخ زین الدین عبدالرحیم بن [[نقیب ( روستای - ) |نقیب]] و فرزندش شمس الدین محمد ، مشهور به عجمی را می توان نام برد . این دو کس از فضلای نام آور در تدریس و فتوی بودند .<br />
<br />
به آنچه گفته شد می توان مدارس دیگر حنفیان در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] را افزود مانند وفائیه و غزیه و صبیبیه و جوهریه .<br />
<br />
استادان و علمای این مدارس بر فقه حنفی تکیه داشتند . از کتابهای اصلی در این زمینه کتاب هدایه در فقه حنفی و الکسی در فقه از حافظالدین نسفی و مصابیح امام بغوی و کتاب مشارف الانوار صاغانی ، و کتاب الکنز در فقه مذهب امام ابی حنیفه را می توان برشمرد .<br />
<br />
تنها به تدریس این کتابها اکتفا نمی شد بلکه به هنگام تدریس شرحها و حاشیه های زیادی می نوشتند ، و برخی از آنها را نیز حفظ و روایت می کردند .<br />
<br />
از کتابهائی که شرح شد مقدمه ابن اللیث سمرقندی است . و از کتابهای مشهور تألیف شده در فقه حنفی کتاب ، المسایل الشریفه فی ادله ابن حنیفه در چهار جلد است که از محب الدین بن شحنه می باشد .<br />
<br />
در دوره [[ممالیک|ممالیک]] بسیاری از فقهاء شافعی به مذهب حنفی برگشتند و در مدارس آن به تدریس مشغول شدند . بخشی از این دگرگونی در نتیجه پذیرفتن مذهب ، یا به قصد تدریس و امامت حنفیها بود . همان گونه که بعضی از فقهای حنبلی برای تدریس در مدرسه صلاحیه به مذهب شافعی برگشتند ، و بخشی دیگر از آن برای رسیدن به مقام قضاوت یا امامت بود . از شیخ مدرسه غزیه شهاب الدین ابوالعباس احمد که نخست بر مذهب شافعی بود و سپس به مذهب ابوحنیفه گرایید و شیخ سعدالدین بن حسین فارسی که بر مذهب امام شافعی بود و به مذهب ابوحنیفه گرایید و در آن صاحب فضل گشت و صدرنشین صخره شریفه برای تدریس طلبه ها و صدور فتوی شد و گروهی از فقهای حنفی از وی بهره بردند .<br />
<br />
شیخ زین الدین عبدالسلام بن ابی بکر کرکی حنفی از اشخاص دیگری است که بر مذهب شافعی بود و چون به [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] آمد به مذهب ابوحنیفه گرایید و اجازه فتوی وتدریس یافت و طلبه هایی در معظمیه نزد وی درس می خواندند .<br />
<br />
از سوی دیگر بعضی از فقهای حنفی برای ولایت قضاوت و یا دستیابی به مقام تدریس در مدرسه صلاحیه به مذهب شافعی درآمدند . از جمله شیخ شمس الدین حروی حنفی که نخست حنفی بود و چون مقرری و وظیفه مدرسه صلاحیه را دید و در [[حنفیه|حنفیه]] چیزی نیافت در آن کوشید و آن را از دست ابن الهائم گرفت . پس از آن ابن الهائم کوشش کرد تا آنکه در سال 814 ه/1412 م هر دو را در آن شریک کردند . در این باره گفته است " وقتی به [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] آمدم دیدم که ریاست در این دیار از شافعیه است پس من هم شافعی شد " .<br />
<br />
چون عثمانیها بر مصر مستولی شدند منصب قضاء را در آنجا به انحصار حنفیها درآوردند و [[حنفی ، مذهب|مذهب حنفی]] مذهب امیران و خاصان شد و اهل علم را به آن رغبتی پدید آمد تا بر مسند قضاوت دست یابند : محمدعلی که به مصر آمد پیروی از سایر مذاهب جز حنفی را در مصر لغو کرد ، درحالی که مردم شام در قضاوت بر مذهب اوزاعی بودند . مذهب شافعی در میان مردم شام جایگاهی بلند داشت .<br />
<br />
امروزه نیز دیده می شود که [[حنفی ، مذهب|مذهب حنفی]] در جاهائی که قبلاً شایع بوده هنوز هم رواج دارد .<br />
<br />
==مآخذ : ==<br />
#سخاوی ، محمدبن عبدالوهاب : '''''الضوء اللامع لأهل القرن التاسع''''' ، قاهره 1353 - 1355 ه .<br />
#حنبلی ، مجیرالدین : '''''الانس الجلیل بتاریخ القدس و الخلیل''''' ، نجف 1968 .<br />
#خالدی ، احمدسامح : '''''اهل العلم بین مصر و فلسطین''''' ، قدس 1940 .<br />
#خالدی ، احمدسامح : '''''المعاهدة المصریة فی بیت المقدس''''' ، قدس 1946 .<br />
#ابوشامه : '''''ذیل الروضتین''''' ، قاهره 1366 ه .<br />
#حمزه ، عبداللطیف : '''''الحرکة الفکریة فی مصر فی العصرین الایوبی و المملوکی الاول''''' ، مصر 1968 .<br />
#کردعلی ، محمد : '''''خطط الشام''''' ، بیروت 1969 .<br />
#نعیمی ، عبدالقادر محمد : '''''الدارس فی تاریخ المدارس''''' ، 1948 .</div>Wikiadmin