http://palpedia.afagh-bidari.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%A7_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%DB%8C%D9%86تکایا در فلسطین - تاریخچهٔ ویرایشها2026-06-06T04:16:07Zتاریخچهٔ ویرایشهای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.34.2http://palpedia.afagh-bidari.ir/index.php?title=%D8%AA%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%A7_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%DB%8C%D9%86&diff=4045&oldid=prevWikiadmin: ۱ نسخه واردشده2020-07-14T13:32:19Z<p>۱ نسخه واردشده</p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۳۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div>
</td></tr></table>Wikiadminhttp://palpedia.afagh-bidari.ir/index.php?title=%D8%AA%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%A7_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%DB%8C%D9%86&diff=4044&oldid=prevWikiadmin در ۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۳۲2020-07-14T13:32:19Z<p></p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br />
<br />
<br />
تکیه واژه ایست ترکی و هم ردیف خانقاهو گوشه است . از این رو بررسی موضوع [[تکایا در فلسطین|تکایا در فلسطین]] همان خانقاهها و گوشه ها را که توسط عثمانیها در آنجا بناشد و تکایا خوانده می شد و نیز گوشه ها را نیز که قبل از زمان عثمانیها بنا شده بود ولی در زمان عثمانیها معمولا تکایا خوانده می شد شامل می شود ( نک - : خانقاهها رباطها و گوشه ها )<br />
<br />
ریشه واژه " تکیه " معلوم نیست و در این باره نظرهایی هست . برخی آن را به فعل عربی " و کاواتکأ " به معنای تکیه داد ، بر می گردانند به ویژه آنکه " تکیه " در زبان ترکی پشت کردن و لم دادن برای استراحت معنی می دهد ، و بنابراین تکیه جایی بود که برای استراحت در آن به گوشه ای می رفتند . از سوی دیگر کلان هوار شرق شناس فرانسوی بر این باور است که واژه " تکیه " از فارسی آمده و معنای آن " پوست " است . و این نکته بزرگان صوفیه در گوشه ها را به یاد می آورد که پوست گوسفند یا سایر حیوانات را شکار خود قرار می دادند . به هرحال این واژه نزد عثمانیها برای سه چیز به کار برده می شد :<br />
#مقام یا زیارتگاه یکی از اولیا .<br />
#هر گوشه یا خانقاهی که صوفیان و درویشان در آن اقامت داشتند .<br />
#خان یا کاروانسرایی که برای توقف و استراحتحاجیان و مسافران ساخته می شد ( مانند تکیه سلطان سلیم در دمشق ) همه این معانی در فلسطین به کار می رفت ولی معنای دوم شایع تر بود ، یعنی تکیه جایی بود برای درویشان که خورد و خوراکشان مجانی بود و اوقات خود را در عبادت و خواندن اوراد و اذکار که معمولا با رقص و موزیک همراه بود ، می گذراندند . در بسیاری از موارد تکیه معنای مشخص تری یافت و به جایی گفته می شد که در آن غذای مجانی به فقرا و مجاوران به ویژه خدمه اماکن متبرکه داده می شد ، و رابطه مستقیمی با درویشان و صوفیه نداشت .<br />
<br />
در زمان عثمانیها ، شمار تکیه ها در فلسطین زیاد بود . اولیا چلبی جهانگرد ترک که در قرن یازدهم هجری/هفدهم میلادی به فلسطین مسافرت کرد گفته است که در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] تکیه های هفتاد طریقت وجود داشت ، و از جمله گیلانیه ، بدویه ، سعدیه ، رفاعیه و مولویه . در همان زمان این طریقتها در [[نابلس ( شهر - ) |نابلس]] و خلیل و دیگر شهرهای فلسطین نیز پیروان زیادی داشتند . در حالی که مدرسه ها در زمان عثمانیها روبه کاهش و زوال داشتند تکایا و گوشه ها همچنان پررونق ماندند و شمار صوفیان و درویشان به ویژه در [[نابلس ( شهر - ) |نابلس]] و الخلیل و [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] روبه فزونی داشت . از آغاز قرن یازدهم هجری/هفدهم میلادی و تا قرن سیزدهم هجری/نوزدهم میلادی ، در اطراف حرمین در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] و الخلیل بسیاری از پیروان طریقتهای صوفیه مقیم بودند . هر چند که بیشتر " تکیه ها " در زمان عثمانی ، در حقیقت گوشه ها یا خانقاههایی بود که پیش از آن بنا شده بود ، در دوران آنان نیز تکایای جدید بسیاری در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] و جنین و [[نابلس ( شهر - ) |نابلس]] و دیگر جا ها بنا شد . در زیر نام برخی از مهم ترین تکیه های جدید برده می شود .<br />
#تکیه مولویه :<br />
<br />
این تکیه در کوی سعدیه [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] واقع است . دولت عثمانی آن را برای پیروان مولویه ساخت . و چون عثمانیها خود پیرو آن بودند ، طریقت به زودی گسترش یافت . بنای آن توسط خداوندبک کومندان [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] در سال 995ه - /1586م انجام گرفت . شیخ تکیه توسط شیخ بزرگ طریقت که در قونیه ( اناتولی ) مقیم بود ، تعیین می گردید . بنای این تکیه ( خانقاه، گوشه ) از دو طبقه تشکیل می شد . طبقه اول آن خود دو طبقه بود . نخستین آنها قبلا کلیسایی بود که صلیبیان به نام اگنس مقدس Agnes ساخته بودند . ترکان آن را به مسجد تبدیل ، و سپس روی آن طبقه دیگری بنا کردند . ساختمان آن زیبا و بی پیرایه است . ورودی تنگی دارد و دیوارهایش سفید است .<br />
<br />
تکیه ، املاک و موقوفاتی برای تأمین مخارج خود داشت که همه از بین رفت . چند سال پیش شیخ عادل مولوی ، آخرین شیخ آن ، که اصلاً از طرابلس بود ، وفات یافت .<br />
<br />
مؤس طریقت مولویه ، که عثمانیها پیرو آن بودند ، جلال الدین رومی ( 672 - 604ه - /1272 - 1207م ) شاعر فارسی زبان مشهور بود که در قونیه از توابع آناتولی می زیست . این یک طریقت دراویش است که نوعی رقص دایره ای و موسیقی مشهوری دارد . قبل از سلطه عثمانیها نیز این طریقت در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] پیروانی داشت .<br />
<br />
سلطان سلیم وقتی به زیارت [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] آمد ، رئیس درویشان مولویه " اخفش زاده " را در مقام خود باقی گذارد و به وی 500 أقچه از صدقات بخشش نمود . در قرن یازدهم هجری/هفدهم میلادی ، در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] عده زیادی از پیروان طریقت مولویه بودند که هر یک 500 أقچه دریافت می داشتند . شیخ عبدالغنی [[نابلس ( شهر - ) |نابلس]] ، صوفی مشهور ، این تکیه را در سال 1101ه - /1689م زیارت کرد و آن را وصف نمود . ( ن . ر : مولویه ، تکیه )<br />
#تکیه خاصکی سلطان :<br />
<br />
در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] است و محل آن در عقبه کوره راهی که سربالاست می باشد . تکیه ایست که به نام عقبه المفتی مشهور می باشد و در قسمت شرقی دارالایتام اسلامی واقع است . خاصکی سلطان ، بانوی سلطان سلیمان قانونی ، آن را در سال 959ه - /1551م تأسیس نمود و بر آن موقوفات زیادی نهاد که در سنجق های [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] و غزه و [[صفد ( شهر - ) |صفد]] و صیدا پراکنده بود . چ 1 ، ص 565<br />
<br />
[[ پرونده : | مقام حضرت موسی نزدیک [[اریحا ( شهر - )|اریحا]] ]]<br />
<br />
سرپرست بنای این تکیه امیر بایرام جاویش فرزند مصطفی بود که سرپرستی ساختمان حصار [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] نیز با وی بود . این تکیه یکی از مهم ترین ساختمانهایی بود که عثمانیها برای کمک به فقرا و طلاب علوم در [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] ایجاد کردند ، و تا سالهای دهه ششم قرن بیستم نیز ، در آنجا به فقرا [[غذا|غذا]] داده می شد . ( ن . ر : خاصکی سلطان ، تکیه )<br />
#تکیه فاطمه خاتون :<br />
<br />
فاطمه خاتون دختر محمدبیک و نوه سلطان فانصوه غوری آخرین سلطان [[ممالیک|ممالیک]] و همسر مصطفی پاشا از رجال عثمانی بود . او در سال 974ه - مسجد جامع بزرگ [[جنین ( شهر - ) |جنین]] را ساخت که موقوفات زیادی به آن اختصاص داد . تکیه ای نیز در کنار آن ساخت که در آن به مسافران و غریبان پناه و [[غذا|غذا]] داده می شد . یک حمام و بیست دکان نیز برای مسجدجامع و تکیه ساخت که درآمد آنها برای مسجدجامع و تکیه و همچنین امور [[خیریه ( روستای - ) |خیریه]] صرف می شد . او سهم املاک خود در [[صفد ( شهر - ) |صفد]] و دمشق و حماة و حلب را نیز وقف نمود .<br />
<br />
این دو تکیه ، یعنی تکیه خاصگی سلطان و فاطمه خاتون ، مخصوص صوفیان و درویشان نبود و در اصل برای اطعام محتاجان و مسافران ساخته شده بود .<br />
<br />
مشهورترین مؤسه ها ( گوشه ها ، خانقاهها ، رباطها و مقامها ) که پیش از زمان عثمانیها بوده و در زمان آنان علاوه بر صفتهای دیگر به عنوان تکایا نیز شناخته می شده اند ، عبارتند از :<br />
#تکیه سیدنا الخلیل :<br />
<br />
در زمان [[ممالیک|ممالیک]] و پیش از آن " سماط سیدنا الخلیل " نامیده می شد . این سماط ( یعنی چیزی که بر آن [[غذا|غذا]] نهاد می شد ) در دورانهای بسیار قدیم بنا شده بود . ناصرخسرو جهانگرد ایرانی ( 438ه - /1036م ) از آن یاد کرده است و آغاز آن را به ابراهیم خلیل علیه السلام نسبت داده است . حاکمان [[ممالیک|ممالیک]] با سخاوت برای آن موقوفه تعیین کردند و در آن دوران به رباط منصوری که توسط سلطان ملوکی قلاوون فرزند عبدالله ( 689ه - /1290م ) نوسازی شهر ملحق گردید .<br />
<br />
در زمان عثمانیها نام تکیه سیدنا الخلیل بر سماط نهاده شد و تاکنون نیز به همین نام شناخته می شود . تکیه امروزه نیز آباد است و در آنجا نان و " دشیشه " به فقرا و تازه واردین داده می شود . ( نک - : الخلیل ، گوشه و تکایا و رباطها در - )<br />
#تکیه النبی موسی :<br />
<br />
در اواسط قرن هفتم هجری/سیزدهم میلادی ظاهر [[بیبرس ، ظاهر ( 625 - 676 ه - ) ( 1228 - 1277م ) |بیبرس]] مقبره موسی پیامبر را میان [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] و اریحا بنا کرد . در کنار مقبره تکیه ای نیز بنا نمود که در بالای آن غرفه هایی همانند کاروانسراها بود و برای خواب و اقامت زائران مقبره اختصاص داشت . این زائران همه ساله و به ویژه در ماه آوریل به آنجا می آمدند . بیبرس اوقاف زیادی به تکیه اختصاص داد که درآمد آن برای اطعام انبوه زائران در مدت اقامتشان کفایت می کرد .<br />
#تکیه مغربی :<br />
<br />
نام دیگر خانقاهصلاحیه است که صلاح الدین ایوبی در [[حطین ( روستای - ) |حطین]] بنا کرد . نام آن در سفرنامه اولیا چلبی جهانگرد ترک در قرن یازدهم هجری/هفدهم میلادی آمده است . به گفته وی نام آن از شیخی مغربی گرفته شده که صلاح الدین در آنجا او را شیخ نامیده بود .<br />
#تکیه عیون التجار :<br />
<br />
خانی بود که بعدا نام تکیه به آن داده شد ، و قلعه ای را نیز شامل بود . ویرانه عیون التجار در شهرستان [[طبریه ( شهر - ) |طبریه]] واقع است . خان در سال 843ه - /1140م در زمان [[ممالیک|ممالیک]] چرکسی بنا شد ، و سنان پاشا ( وفات 1004ه - /1595م ) آن را ترمیم و نوسازی کرد . این خان ( تکیه ) برکنار جاده دمشق بود که از یکسو به [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] و از سوی دیگر به مصر می رفت . عبدالغنی [[نابلس ( شهر - ) |نابلس]] در الحضره الانسیه از آن یاد کرده و گفته است " پس از آن ( زیارت منیه بر دریاچه [[طبریه ( شهر - ) |طبریه]] ) رفتیم تا به تکیه عیون التجار رسیدیم ، و همگی وارد آن شدیم عیون التجار منزلگاه نیکویی است و شایسته است ( عیون التجار ) بازرگانان معتبر در آن توقف کنند... از اینجا راه مسافرانی که به سوی غرب به طرف مصر می روند از راه [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] جدا می شد " .<br />
#تکیه درویشیه :<br />
<br />
در جنوب شرقی مسجد [[تینه ( روستای - ) |تینه]] در [[نابلس ( شهر - ) |نابلس]] است و در آن ضریح هایی هست که مهم ترین آنها ضریح درویش مراد رومی است . شیخ عبدالغنی [[نابلس ( شهر - ) |نابلس]] در سال 1101ه - /1689م آن را زیارت کرد و درباره آن چنین گفت : ضریح شیخ کامل ، معدن سلوک و حقیقت درویش مراد رومی رحمه الله علیه در آنجاست . وقتی به آن خانه رسیدیم و آن ضریح مقدس و با مهابت را دیدیم ، فاتحه خواندیم و به درگاه خدای تعالی نیاز برآوردیم ، سپس به ایوان بیرون شدیم که محلی بود بس لطیف پر از درختان بلند و بوته های تر و تازه و گلها و تاکها که به هم درآویخته و زیر آن برکه ای پر از آب که در آن حرم شریف جاری بود " . تکیه امروزه پس از آنکه اوقاف آن از بین رفت تعطیل شده است ، و متولیان آن از آل [[بسطامی|بسطامی]] در آن سکونت گزیده اند .<br />
#تکیه سری سقطی :<br />
<br />
در کوه جرزیم در غرب [[نابلس ( شهر - ) |نابلس]] مقبره ای است از سری سقطی صوفی مشهور که در سال 251 یا 253ه - /865 یا 867م وفات یافت . وی دایی و استاد ابوالقاسم جنید صوفی پرآوازه بود . مرگ سری سقطی در بغداد بود و در همانجا به [[خاک|خاک]] سپرده شد ، اما چون مدتی در نابلس اقامت داشت مقامی برای وی در آنجا بنا شد . در قرن یازدهم هجری/هفدهم میلادی در این مقام تکیه ای بود که اولیا چلبی جهانگرد در وصف آن گفته ، که تکیه ای است بزرگ و شیخ درویشان هر شب پنجشنبه در آنجا ذکر برپا می دارد و تا هنگام صبح طبل و دف نواخته می شود .<br />
<br />
==مآخذ : ==<br />
#دباغ ، مصطفی مراد : '''''بلادنا فلسطین ، ''''' بیروت 1974 .<br />
#عابدی ، محمود : '''''الاثار الاسلامیة فی فلسطین و الأردن ، ''''' عمان 1973 .<br />
#عارف ، عارف : '''''المفصل فی تاریخ القدس ، ''''' قدس 1961 .<br />
#نابلس ، عبدالغنی : '''''الحضرة الأنسیة فی الرحلة القدسیة ، ''''' مصر 1902 .<br />
#نمر ، احسان : '''''المختار من کتاب : الحضرة الأنسیة فی الرحلة القدسیه ، ''''' نابلس 1972 .<br />
#عسلی ، کامل : '''''معاهده العلم فی [[بیت المقدس ( شهر - ) |بیت المقدس]] ، ''''' عمان 1981 .<br />
#ناصرخسرو : '''''سفرنامه ، ''''' قاهره 1945 .<br />
#نمر ، احسان : '''''تاریخ جبل [[نابلس ( شهر - ) |نابلس]] و البلقاء ، ''''' [[نابلس ( شهر - ) |نابلس]] 1961 - 1975 .</div>Wikiadmin